Gareth Glyn

Gareth Glyn

Gareth Glyn

Pryd ddechreuodd eich diddordeb mewn cyfansoddi? Unrhyw atgofion cynnar penodol?

Pan oeddwn i’n blentyn, yn clywed cerddoriaeth o ’nghwmpas i drwy’r amser. Roedd fy nhad, y Prifardd T. Glynne Davies, yn denor da , ac wedi ennill mewn eisteddfodau; roedd o hefyd wrth ei fodd yn gwrando ar – a chanu hefo – recordiau o denoriaid mwya Cymru fel David Lloyd a Richie Thomas.

Ar ochor Mam, roedd na nifer o’m modrybedd yn canu’r piano a’r harmoniwm – un ohonyn nhw, dwi’n cofio’n iawn, yn gwneud hynny o sol-ffa – ac, am wn i fel pob plentyn yn gweld piano am y tro cynta, mi esh i ati i geisio gael sŵn allan ohono fo. Roedd na biano yn ei tŷ ni hefyd – efo’r ‘Melodist’ arno fo mewn print euraid – mae’n siŵr bod fy rhieni i wedi ei brynu o gan obeithio cael pianydd yn y teulu – ac ar hwnnw y bum i’n ymarfer fy ngraddfeydd a’n narnau gosod ar ôl dechrau gwersi piano yn wyth oed efo Mrs Dickson yng Nghaerdydd, lle roedden ni’n byw erbyn hynny.

Mae’n rhaid i mi gyfadda, er y pleser o ddysgu canu’r piano, mi oedd gen i ofn Mrs Dickson; i mi roedd hi fel rhywbeth allan o Charles Dickens, efo’i thŷ mawr yn llawn anifeiliaid wedi stwffio ac ati, ei ffordd o siarad: “attend!!” ei ffordd hen-ffasiwn o ddysgu – ergyd rwler ar gefn y llaw, geiriau fel ‘poor’ a ‘weak’ yn lle beirniadaeth adeiladol – a phan symudon ni i’r Wyddgrug, a minnau’n rhyw ddeuddeg oed, mi wrthodais i ail-afael mewn gwersi piano. Trist iawn. Ond diolch i ragluniaeth mai i’r Wyddgrug y symudon ni, achos yr athro cerdd yn Ysgol Maes Garmon oedd y dylanwad cryfa erioed arna i fel cerddor a chyfansoddwr.

Wna i byth anghofio’r rhyfeddod o weld Rhys Jones yn canu’r piano mewn ffordd nad oeddwn i rioed wedi’i weld o’r blaen – yn sicr ddim gan Mrs Dickson – mi benderfynais i yn syth mod i isio ei efelychu o. Mi soniodd wrtha i am feistri’r arddull stride – Fats Waller yn benna – a dyma beth o’m mhres poced i yn mynd ar recordiau gan hwnnw! Mi benderfynais i gymryd Cerddoriaeth fel pwnc, er mai y fi oedd yr unig hogyn mewn môr o genod, ac o fewn chydig amser, dan arweiniad Rhys Jones, roeddwn i wedi cyfansoddi fy narn cynta – “alaw gytbwys un mesur-ar-bymtheg o hyd gyda thrawsgyweiriad i’r llywydd ar ddiwedd y ail gymal”.

Wedyn, efo ragor o addysg, mi ddaeth emyn-dôn: yn llawnder yr amser, dan anogaeth doeth Rhys, daeth caneuon i gôr yr ysgol, a chwechawd i offerynnwyr ifainc Maes Garmon. Mi wnaeth Rhys Jones hyd yn oed gynnwys un gân gen i –“Yn y Beibil Mawr” – mewn rhaglen radio. Nid ‘Yn y Beibil Mawr’ oedd yr enw gwreiddiol – Aled Lloyd Davies oedd yn gyfrifol am y geiriau rheini – roeddwn i wedi cael hyd i gasgliad o ganeuon gan Joseph Parry, a phenderfynu gosod cerddoriaeth fyddai’n fwriadol groes i ysbryd y geiriau. Geiriau gwreiddiol y gân oedd “Y Bachgen yn Marw”!

Ond y rheswm penna dwi’n diolch o’r galon mod i wedi mynd i Ysgol Maes Garmon ydy mai yn fanno y gwnes i gyfarfod ag Eleri. Roedd hi yn yr un dosbarth â mi, ac yn cael gwersi telyn gan Mair Jones o Gerddorfa Ffilharmonig Lerpwl. Dyma Eleri’n deud rhyw ddydd – ‘sgwenna ddarn i mi – a chofia mai dim ond pedwar bys sy gan delynorion ar bob llaw’. Yn dilyn sgwennu’r darn hwnnw, mi gyfansoddais i un ar bob o bennau blwydd Eleri am gyfnod – Nosgan, Cân Wrth Ymadael, Dawns Wyllt, Triban…. ac mi enillodd Triban yng nghystadleuaeth gyfansoddi Gŵyl Gerdd Menai yn 1978. Rhan o’r wobr oedd cael cyfansoddi’r darn cerddorfaol Porthaethwy i Gerddorfa Gymreig y BBC, a’r perfformiad hwnnw, a darllediad ar Radio 3, nath fy narbwyllo i bod cyfansoddi’n medru bod yn yrfa.

Beth sydd gennych chi ar y gweill ar hyn o bryd?

Newydd orffen darn sylweddol o’r enw ‘Gododdin’ ar gyfer Gŵyl Gerdd Ryngwladol Gogledd Cymru, Llanelwy – darn i Gerddorfa Genedlaethol Gymreig y BBC wedi’i ysbrydoli gan y gerdd enwog o’r 6ed ganrif sy’n sôn am frwydr Catraeth. Mae’n addas ym mlwyddyn canmlwyddiant y Rhyfel Mawr – cyflafan arall lle y bu i gannoedd o filoedd o filwyr dan orchymyn roi eu bywydau tra’n wynebu gelyn grymus.

Ond ers y llynedd dwi wedi bod yn gweithio ar opera yn Gymraeg – addasiad Mererid Hopwodd o nofel Islwyn Ffowc Elis Wythnos yng Nghymru Fydd, gaiff ei berfformiad cynta y flwyddyn nesa yng nghanolfan gerdd newydd Pontio ym Mangor. Mi fydd yn gwireddu breuddwyd yr ydw i wedi ei choleddu ers blynyddoedd.

Ar y gweill hefyd mae opera arall ar gyfer Prifwyl 2015 ar hanes Blodeuwedd, a darn i gitarau clasurol yn nodi can mlynedd a hanner ers glaniad y Mimosa yn cludo’r sawl wnaeth sefydlu’r Wladfa ym Mhatagonia.

A chant a mil o bethau eraill – dwi’n rhy brysur o’r hanner y dyddiau yma, mae’n rhaid cyfadda.

Unrhyw gyngor i gyfansoddwyr ifanc sy’n ceisio datblygu gyrfa ym maes cyfansoddi?

Y dyddiau yma mae’n syniad da i ddilyn y cyrsiau cywir mewn prifysgol er mwyn cael eich troed yn y drws, ond pa ffordd bynnag dach chi’n ddewis, mae’n rhaid cael y dalent a’r weledigaeth i ddechrau, ac yna meithrin y grefft ei hun – gwybod sut i drin lleisiau ac offerynnau yn unigol a chyda’i gilydd, a chael cymaint o brofiad ag y bo modd o glywed eich cerddoriaeth – cyfansoddwch ar gyfer eich cyfeillion a gofynnwch iddyn nhw berfformio’ch gwaith ichi. Ac os mai recorder, organ geg a thrombôn mae’ch cyfeillion chi’n medru’u chwarae, wel sgwennwch ddarn i’r cyfuniad hwnnw! Hefyd – cystadleuwch gymaint ag y medrwch chi – eisteddfodau wrth reswm, ond hefyd chwiliwch ar y We am y cystadleuthau cyfansoddi dirifedi sy ar gael. Mae’r mwyafrif ohonyn nhw’n cynnwys perfformiad fel rhan o’r wobr. Amhrisiadwy.

Oes unrhyw gyfansoddwr arall wedi eich ysbrydoli ar draws y blynyddoedd? Os oes, pwy a pham?

Britten, Copland, Strafinsci, Honegger – i gyd yn gyfansoddwyr o’r ugeinfed ganrif oedd wedi medru cadw at eu hegwyddorion cerddorol yn lle dilyn y ffasiwn avant-garde.

Oes na ddigon o gomisiynu gwaith newydd cerddorol yn digwydd yng Nghymru ar hyn o bryd?

Fedra i ddim siarad ag awdurdod am hyn, gan nad ydw i’n gwybod faint o gomisiynu sydd yn digwydd, ond mi wn i bod Tŷ Cerdd yng Nghaerdydd yn gwneud gwaith da yn y maes yma, fel ag y mae nifer o gorau a cherddorfeydd amatur neu led-broffesiynol.

Gobeithion ar gyfer y dyfodol?

Dim ond bod yr awydd a’r awen (os mai dyna ydy o) yn para, a bod pobol yn dal i ofyn i mi gyfansoddi! Ac mae perfformiadau ar ôl y cynta o hyd yn bwysig – maen nhw’n dangos bod rhywun yn gweld rhyw werth yn y darnau ac yn teimlo bod angen rhoi gwyntylliad arall iddyn nhw.

Plu

PluDiolch i Elan o’r band Plu am ateb y cwestiynnau isod.

Pryd ddechreuodd dy ddiddordeb di mewn cerddoriaeth?
Allai’m dweud yn union pryd dechreuodd fy niddordeb mewn cerddoriaeth ond dechreuais gymryd lot fawr o ddiddordeb yn y sîn gerddoriaeth Cymraeg tua deng mlynedd yn ôl mwy neu lai (pan oeddwn yn 15) pan oeddwn yn mynd i weld bands fel Derwyddon dr Gonzo ac Anweledig.
Fedri di son mwy am Arthur?
Mae Arthur yn gan freuddwydol ac eitha ffantasîol gan ei fod o’n dod o syniad dychmygol. Ond cafodd y syniad yna ei ysbrydoli’n gryf gan dirwedd moel a chorsiog y Migneint, ardal sy’n ymestyn o uwchben dyffryn Machno draw bron at Lyn Celyn a lawr tuag at Ffestiniog. Mae ganddo nifer o byllau a llynoedd sy’n suddo’n ddwfn i mewn i’r tir mawnog a dwi’n meddwl bod ‘na deimlad eitha sci-fi i’r ardal, sydd mor agored ac anghysbell. Mae’r gan yn son am arnofio yn un o’r pyllau ar y Migneint, yn ystod y nos ond ar noson glir a serog, ac mae cymhariaethau cyson yn cael eu gwneud rhwng yr elfenau naturiol yn yr amgylchedd â nodweddion ‘Arthur’, ond dydi o ddim yn glir os ydy Arthur yn berson, ysbryd neu enaid.
‘Obsessed efo gwerin’
Mae Cymru’n obsessed efo gwerin ar y funud, sy’n gret i ni! Mae’n golygu ein bod ni’n brysur iawn ac yn cael cyfleoedd ffantastic. Mae gen i ddiddordeb mawr mewn cerddoriaeth gwerin, ac beth sydd fwyaf cyffrous am y genre yw’r posibliadau.
Mae’n bosib mynd a gwerin i unryw gyfeiriad a’i gyfuno gyda phob math o genres eraill. Ond os dwi’n siarad nid o safbwynt aelod o Plu ond o safbwynt gwrandawr radio/ gwyliwr teledu/ person sy’n cymryd diddordeb mewn diwylliant Cymraeg/ Cymreig, dwi’n meddwl fod yr HOLL werin sydd o gwmpas ar y funud yn eithaf undonnog. Ond dwi’n credu mai ‘phase’ ydi hyn, mi fydd y rhôd yn troi maes o law gobeithio, a dwi’n edrych ymlaen i weld ‘Wythnos seicadelia’ ar s4c a sesiynnau unnos gan gyfansoddwyr chillout ar C2.
Mae Sain wedi gofyn i ni recordio album i blant iddynt ryddhau, felly dyna ‘di’r prif beth byddem yn gweithio arno rhwng rwan a mis Medi. Mae album i blant yn rywbeth doedden ni rioed wedi meddwl amdano cynt a dwi’n meddwl bod yna botensial iddo fod yn rywbeth cyffrous dros ben. Buasai rhyddhau EP yn fuan ac album arall erbyn haf 2015 yn wych, ond mae’n dipyn o sialens dod at ein gilydd i sgwennu i fod yn onest. Cloi ein hunain mewn ryw fwthyn yng nghanol nunlle am bythefnos fysa’n neud y tric bosib!

Geraint Lovgreen

Pryd ddechreuodd dy ddiddordeb di mewn cerddoriaeth?

Mae’n siwr mai tua 9-10 oed oeddwn i (tua canol y 1960au) pan ges i a fy chwaer a ’mrawd dri o senglau’r Beatles a gramoffôn gen Nain i Nadolig. Dyna hi wedyn, mi fyddwn i’n gwario fy mhres poced ar senglau – Beatles, Animals, Amen Corner… Dwi’n cofio’n iawn mai chwe swllt ac wyth ceiniog (tua 30c) oedd pris sengl. Ges i gitâr blastic Beatles wedyn a gwneud “grwp” efo mrawd chwech oed! Sgwennais gân 4 cord o’r enw “You’ll be sorry some day” – ein hit mwya (wel, ein hunig gân, o bosib). A dwi’n ei chofio hi hyd heddiw!!

 Sut sin gerddorol sydd yng Nghymru ar hyn o bryd yn dy farn di?

Mae’na artistiaid ofnadwy o dalentog yn gwneud pob math o gerddoriaeth yn Gymraeg erbyn hyn – dwi’n rhyfeddu ac yn gwirioni ar artistiaid ifanc mor amrywiol â Gareth Bonello, Yr Ods, Mr Phormula, Georgia Ruth … ac ymlaen ac ymlaen, mae ’na gymaint o dalent ar gael.

Y trueni ydi nad oes cynulleidfa deilwng iddyn nhw, mae fel petai’n well gen lawer o bobl lyncu be mae’r cyfryngau’n ei roi iddyn nhw (Britain’s Got Talent ac ati) yn hytrach na mynd allan i weld rhywun gwirioneddol ddawnus a chreadigol yn canu mewn neuadd neu glwb ar eu stepan drws.

Wyt ti’n edmygu unrhyw gerddor arall cyfoes yng Nghymru heddiw? 

Dwi wedi enwi rhai o’r rhai ifanc dwi’n eu hedmygu yn yr ateb uchod – wedyn mae ’na hen stejars fel Geraint Jarman, Endaf Emlyn a Meic Stevens. Dyna’r recordiau Cymraeg cynta brynais i – roedd ‘Hiraeth’ gan Endaf Emlyn yn LP hollol arloesol yn ei ddydd, pan oeddwn i yn nosbarth 6 yn yr ysgol yn y Drenewydd; dyma stwff Cymraeg roedd fy ffrindiau di-Gymraeg yn gallu ei werthfawrogi.

Wedyn dwi’n edmygu rhywun fel Rhys Mwyn am symud pethau ymlaen a chynnal gigs bach mewn tafarnau fel yr Albert yn Gaernarfon, a mynd â’r Gymraeg i wledydd eraill a phrofi nad oedd raid canu yn Saesneg. A wnes i wastad hoffi Y Cyrff am eu hagwedd a’u cerddoriaeth ddigyfaddawd.

Beth wyt ti’n fwynhau fwyaf am ganu a chyfansoddi?

Be dwi’n dal i fwynhau fwyaf ydi mynd i lefydd gwahanol o gwmpas Cymru a chwrdd â phobl wahanol a pherfformio iddyn nhw! Dwi’n deud o hyd mod i’n teimlo mor lwcus i fedru gwneud hyn fel hobi yn fwy na dim. Cyfieithydd ydwi wrth fy ngwaith bob dydd, yn gweithio o gartre.

Oes gen ti gyngor i gerddorion ifanc sy’n ceisio datblygu gyrfa ym maes cerddoriaeth?

Dim byd wir, dim ond bod yn driw ichi’ch hun a gwneud be ydach chi isio’i neud, nid be sy’n digwydd bod yn trendi neu’n cwl ar y pryd. Ond cyngor gan amatur ydi hyn, dwi erioed wedi meddwl am drio gwneud gyrfa mewn cerddoriaeth. Dwi ddim yn meddwl y byswn i’n mwynhau’r pwysau.

 Gobeithion cerddorol ar gyfer y dyfodol?

Mae gen i lawer o ganeuon y byswn i yn hoffi eu rhoi ar albwm rywbryd, ond dwi ddim yn dda iawn ar y busnes recordio ’ma. Does yna ddim ffordd ddi-boen o’i wneud o, hyd y gwela i. Felly mond gobeithio cadw fy iechyd er mwyn dal ati i gigio!

Soundcloud – 

Twitter – https://twitter.com/ddim_yn_sant

Llosgi Piano – Annea Lockwood

Mi ges i  brofiad celfyddydol unigryw dros y penwythnos – perfformiad o waith arloesol 1968 Annea Lockwood, artist sain o Seland Newydd / UDA  ‘Piano Burning’ (Llosgi Piano) yn Hen Iard Nwyddau Treborth, Bangor. Hen biano (wedi gweld dyddiau gwell) oedd y biano a ddefnyddiwyd, yn unol a gofynion y cyfansoddwr. Roedd y cynhyrchiad yn rhan o lansiad tymor newydd Dinas Sain Bangor.

Dyma  gyfle gwerthfawr  i weld Annea Lockwood yn perfformio ei gwaith yn fyw. Roedd  sawl unigolyn yn canu’r piano cyn iddo gael ei losgi. Drwy gydol y perfformiad, roedd y gynulleidfa’n sefyll o amgylch y piano yn  gwrando ar synau’r pren a’r llinynnau wrth i’r fflamau fwyta’r offeryn.  Dyma brofiad seiniol a chelfyddydol unigryw. Roedd criw technegol yn bresennol i  recordio’r sain a ffilmio’r profiad. Dyw’r syniad o losgi offeryn  a’i gynnig fel profiad celfyddydol byw ddim yn newydd. Ond, dyma’r tro cyntaf i mi brofi perfformiad o’r fath. Fe glywais i rai yn wfftio’r syniad  ‘Pam gwneud peth  fel hyn? Difetha piano dda’ neu ‘Nid cerddoriaeth ydy hyn siwr – ond llond ysgyfaint o fwg’. Rhydd i bawb ei farn, wrth gwrs – ond, wnes i fwynhau’r profiad. Mi gafodd pawb oedd yn sefyll o amgylch y piano brofiad celfyddydol unigryw, profiad ooedd yn apelio at nifer o’r synhwyrau. Roedd y cyhoedd wrthi’n tynnu lluniau o’r biano’n llosgi, rhai yn ymateb drwy Gelf,  eraill yn ffilmio ac yn ceisio dal y profiad drwy ddefnydd y cyfryngau digidol. Ai galaru diwedd hen biano wael oedden ni neu ddefnyddio hen offeryn i ddathlu seiniau cerddorol newydd a mwynhau diweddglo unigryw? Yr ail, o’ mhrofiad i.

 Mae sawl un yn gyfforddus iawn mewn neuadd gerdd fawreddog yn gwerthfawrogi dehongliad cerddorfa o waith poblogaidd. Ond, wnaeth y profiad anghonfensiynol ac unigryw hwn fy atgoffa i mor gyffrous ac annisgwyl y gall sain  a’r celfyddydau  fod – roedd rhywbeth arbennig am y perfformiad.

Fe benderfynodd rhai yn y gynulleidfa gerdded i ffwrdd ar ôl i brif ffram y piano ddisgyn, falle eu bod nhw’n credu bod y sioe drosodd, bod dim byd mwy i’w weld nac i’w glywed. Roedd eraill dal yn sefyll yno’n syllu ar yr hen biano wrth i weddill y darnau losgi. Pam oedd y perfformiad drosodd i rai ac eraill yn parhau i ryfeddu ar yr hyn oedd yn digwydd o’u blaenau? Pam bod rhai yn drist/ emosiynol ac eraill ar ben eu digon?

Mae rhai yn anghytuno â’r egwyddor o losgi hen bianos, ond allai ddim deall pam, mewn gwirionedd. Mae pianos gwael  i’w cael mewn sawl canolfan gymdeithasol ledled y wlad – llawer ohonynt yn ddim mwy na darn o ddodrefnyn yng nghornel stafell, offeryn sydd prin yn cael ei ddefnyddio ac sy’n llawn pry. Dyma pryd y bydda i’n galau diwedd offeryn, nid mewn perfformiad arbennig fel a gafwyd nos Sadwrn ym Mangor.

Dyma flas o’ mhrofiad i mewn lluniau:

DnA Delyth & Angharad Jenkins

DnA

Fe ges i fy hudo gan ‘Adnabod’ – Delyth & Angharad Jenkins. Mae gwead y seiniau gwerinol cynnes yn hyfryd. O’r darnau egniol i gerddoriaeth arddull sy’n fwy myfyriol, mae cryn amrywiaeth yma. Ond, sut mae mynd ati  i gynhyrchu’r math yma o sain? Dw i’n siwr  bod sicrhau meistrolaeth dechnegol o’r amrywiol offerynnau yn allweddol wrth geisio cyflawni hyn – ond dw i’n  tybio bod hud ychwanegol  i ‘Adnabod’. Dyma bartneriaeth gerddorol aeddfed rhwng mam a merch. Yn sicr, daw aeddfedrwydd y berthynas hon yn glir wrth wrando ar y gerddoriaeth. Mae yma ddealltwriaeth rhyngddynt sydd tu hwnt geiriau. Fe yrrais i’r cwestiynau ar gyfer y cyfweliad hwn i Delyth ac Angharad ar wahân – ro’ ni’n  gwenu pan dderbyniais i’r atebion yn ôl gan fod sawl un yn debyg iawn. Efallai mai’r tebygrwydd hwn, eu dealltwriaeth o’i gilydd  a’r berthynas glos rhyngddynt sy’n gwneud ‘Adnabod’ mor arbennig. Nid casgliad o ganeuon amrywiol ar gryno ddisg yn unig yw’r cyfanwaith, dw i’n teimlo bod ‘Adnabod’ yn dweud rhywbeth amgenach;  arbennig – am berthnasau a pherthyn. Diolch yn fawr iawn i Delyth ac Angharad am eu hatebion difyr.

Beth oedd sbardun creu ‘Adnabod’?

Angharad: Sawl blwyddyn yn ol gaethon ni wahoddiad i berfformio yng Nghŵyl Gwerin Gŵyr gan ffrind sy’n trefnu’r ŵyl. Ar y pryd, roedd y ddwy ohonom yn perfformio naill ai’n unigol (mam) neu gyda fandiau eraill (fi gyda Calan a’r Joe Allen Band yn Rhydychen). Doedden ni erioed wedi meddwl am berfformio gyda’n gilydd o ddifri. Ond, gan bod y cynnig wedi codi, wnaethon ni roi rhyw fath o set at ei gilydd ar gyfer yr ŵyl. Roedd yr ymateb yn bositif iawn, ac roedd pobl wrth eu bodd gyda’r perthynas mam a merch. Tua 5 mlynedd yn ddiweddarach, dyma ni’n rhyddhau ein halbym cyntaf gyda’n gilydd. Rhaid i ni ddiolch felly i Joy Toole am syniad gwreiddiol wnaeth ein dechrau ar daith gyda’n gilydd.

Delyth: Gaethon ni wahoddiad i berfformio yng Ngwyl Werin Gŵyr gwpl o flynyddoedd yn ôl. Roedd yr ymateb yn galonogol iawn, ac ro’n ni’n meddwl, ‘Wel falle mae rhywbeth ‘da ni fan hyn ac dylen ni ddatblygu fe.’ A dyna beth naethon ni!

Beth sy’n arbennig am weithio gyda’ch gilydd fel mam a merch? 

A: Dwi’n gwbod dyw hwn ddim yn beth cŵl iawn i ddweud, ond dwi wrth fy modd yn chwarae cerddoriaeth gyda mam! Yn ddiweddar dwi wedi sylweddoli cymaint o ddylanwad mae hi wedi bod arna i yn gerddorol. Mae fy niddordeb mewn cerddoriaeth werin yn amlwg wedi dod ganddi, a thrwy ei gwaith yn adolygu cryno ddisgiau i’r cylchgrawn werin Taplas, mae hi wedi  fy nghyflwyno i sawl band a cherddor anhygoel sydd wedi fy ysbrydoli ar y ffordd. Ryn ni’n hoffi’r un math o gerddoriaeth, felly mae hynny’n gwneud pethau’n haws wrth ddod at gyfansoddi a threfnu cerddoriaeth ein hun.

Ryn ni’n ymarfer adref yn Caswell ym Mhenryn Gŵyr, ac felly ryn ni gallu cymryd pethau yn hamddenol gan weitho ar bethau dros gyfnod hir o amser. Mae e’n gallu bod yn anodd weithiau i ganolbwyntio a ffocysu’r meddwl ar y gerddoriaeth, gan bod wastad pethe eraill i neud yn y tŷ. Ond pan roeddwn ni’n gweithio ar y deunydd ar gyfer yr albym gyntaf, roeddwn ni’n ceisio penodi diwrnod cyfan gyda’n gilydd. Byddwn ni wastad yn gwneud yn siwr bod digon o fwyd yn y tŷ, ac ein bod ni’n trefnu digon o brêcs ar gyfer coffi, cinio, dro bach lawr i’r traeth efallai, dishgled o de ac un o fflap-jacs enwog mam. Ac yn y nos, dros botel o win coch byddwn ni’n trafod Y Dyfodol! (Galle hynny cynnwys ein cerddoriaeth, ein gyrfaoedd, ein bywydau personol – unrhyw beth!)

Byddwn ni’n galw’r diwrnodau yma yn DnA Days, ac on i wrth fy modd yn gallu treulio’r amser arbennig yma gyda mam!

D: Mae ‘na rywbeth cyfforddus iawn am weithio gyda’n gilydd. Dyn ni’n deall ein gilydd yn dda, ac dyn ni’n mwynhau’r un pethau.

O droi dro, dyn ni’n cael ‘DnA day’ sy’n golygu lot o de, flapjacks, ymarfer, trio pethau newydd mas, ac yn hwyrach yn y dydd pryd o fwyd ac ambell wydraid o win, ac wedyn mwy o chwarae.

Y sialensiau? Cadw lan gyda merch sy’n digon ifanc i fod yn ferch i mi!

Y boddhad? Cael perfformio gyda fy merch.

Delyth & Angharad Jenkins

Delyth & Angharad Jenkins

Hon yw eich cryno ddisg cyntaf fel mam a merch. A hoffech chi barhau i gynhyrchu gwaith a chryno ddisgiau gyda’ch gilydd? 

A: Bendant! Mae gennym gwerth hanner albym arall yn barod ar gyfer y CD nesa. Gwnaethon ni recordio llawer o’r deunydd yma cyn sylweddoli bod gormod o gerddoriaeth gyda ni ar gyfer un gryno ddisg! Yn bersonol, dwi’n awyddus i gydweithio ac arbrofio gyda cherddorion eraill er mwyn dod ag elfennau eraill i’r gerddoriaeth.

Er enghraifft, dwi’n meddwl bydde elfennau ysgafn a chynnil o electronica yn gweithio’n dda gyda’n cerddoriaeth fwy atmosfferig, ffilmaidd fel Nyth, Glyn Tawe a dechrau Cassie en Lorient. Dwi’n hoffi’r fath o driniaeth mae bandiau fel Fitkinwall a Solarference yn rhoi ar gerddoriaeth werin a thraddodiadol trwy ddefnyddio electronica mewn ffordd sensitif a chreadigol.

D: Yn bendant! Dw i eisiau cario ymlaen cyhyd ag mae Angharad yn fodlon a chyhyd ag y galla i!

Pwy sy’n eich ysbrydoli yng Nghymru ar hyn o bryd a pham? 

A: Y sîn werin? Petaet ti’n gofyn y cwestiwn yma i mi 10 mlynedd yn ol, bydden i wedi ffindio fe’n anodd i enwi unrhyw un. Roedd rhaid i mi edrych at y gwledydd Celtaidd eraill, Scandanfia neu America am ysbrydoliaeth. Ond erbyn hyn mae cymaint o fanidau gwerinol gwych ar y sîn.

Dwi wrth fy modd gyda cherddoriaerth Lleuwen Steffan, Georgia Ruth, Cowbois Rhos Botwnnog, Fernhill, Y Plu, Olion Byw, Alaw… Mae’r rhestr yn ddiddiwedd!

D: Georgia Ruth – am bod hi’n defnyddio’r delyn mewn ffordd ffresh, modern a theimladwy.     Y grwp Alaw – am eu trefniadau hyfryd o alawon o Gymru a thu hwnt.

Wnaeth athro / athrawes greu argraff arbennig arnoch a pham? 

A: Fy athro ffidil oedd Andrew Griffiths o Abertawe. Es i trwy’r hyfforddiant clasurol gyda fe. Er nad yw e’n ddylanwad uniongyrchol ar fy llais personol, gwnaeth e sicrhau mod i’n mwynhau a dyfalbarhau gyda’r gwersi tan i mi gyrraedd safon da. Ers hynny, dwi wedi bod yn hynod o lwcus i gael fy mentora gan un o fy arwyr ar y ffidil, Chris Stout o’r Fair Isle yn Shetland. Does neb yn cyfuno’r dull clasurol a’r gwerinol mewn ffordd mor hyderus a chreadigol a fe!

D: Do. Athro o’r enw Kek (Frank McEachran). Ro’n ni’n arfer dysgu llwyth o bytiau bach o farddoniaeth ar gof, ac maen nhw’n dal gyda fi ar ol yr holl flynyddoedd sy wedi mynd heibio, fel tresordy dw i’n gallu mynd mewn iddo pan fydd angen.

Delyth & Angharad Jenkins

Delyth & Angharad Jenkins

Taswn i’n gofyn i chi ddisgrifio’r sin gerddoriaeth werin yng Nghymru ar hyn o bryd, sut fyddech chi’n gwneud hynny? 

A: Mae’n syndod i mi cymaint mae’r sîn wedi datblygu o fewn y tair mlynedd diwethaf. Mae yna gymorth mawr yn dod o’r cyrff ariannu, a mudiadau gwerin cenedlaethol gwahanol, ac oherwydd WOMEX mae pwyslais enfawr ar y diwydiant cerddoriaeth. Mae hynny i gyd yn wych yn fy marn i, ond mae dal llawer o waith i’w wneud mewn addysgu’r Cymry am ein traddodiadau gwerin. Mae’n grêt bod pobl yn creu o’r newydd ac yn arbrofi, ond mae angen gwbod y rheolau cyn eu torri. Rhaid cyflwyno mwy o gerddoriaerth werin yn yr ysgolion fel ein bod ni’n tyfu’n genedl hyderus wrth son am ein traddodiadau. Mae dal llawer o anwybodaeth mas yna, ac mae’r arbennigedd i gyd yn y genhedlaeth hŷn.Rhaid achub y wybodaeth yma cyn iddi gael ei golli, fel bod modd i ni trasglwyddo’r gwybodaeth ymlaen i’r cenedlaethau nesaf.

D: Dw i’n credu bod y sin gerddoriaeth werin yng Nghymru yn eitha iachus. Mae’r cerddorion yn fwy proffesiynol nag o’n nhw arfer bod, felly o ganlyniad mae’r cyhoedd yn cymryd mwy o sylw. Mae’r ffaith bod WOMEX yn dod i Gymru eleni wedi rhoi hwb i lot o’r cerddorion ac dw i’n siwr y bydd e’n codi ymwybyddiaeth am gerddoriaeth werin Gymreig.

Eich hoff le yn y byd … 

A: Adref.

D: Arfordir sir Benfro

Cynlluniau cyffrous ar gyfer y dyfodol? 

A: Yn syml, y bwriad yw i barhau i greu a mwynhau yng nghwmni ein gilydd. Hoffwn gwneud hynny trwy deithio i wledydd Ewrop gyda’r gerddoriaeth, a hefyd Siapan (gan bod diddordeb mewn mewn cerddoriaeth Celtaidd yna). Hoffwn hefyd gwneud prosiect mam a merch, gyda deuawdau cerddorol eraill sydd mas yna! Ac un diwrnod, pan dwi’n cael plant, byddwn gallu teithio a gigio fel un teulu mawr, a bydd y genhedlaeth nesaf yn cydio yn y traddodiad!

D: Parhau creu pethau newydd, cyffrous gyda DnA, ac hefyd cyfuniadau eraill. Ac uchelgais ar hyn o bryd yw ysgrifennu llyfr am daith gerdded nes i llynedd ar hyd llwybr arfordir sir Benfro yng nghwmni fy nhelyn fach – profiad anhygoel a bythgofiadwy hoffwn i rannu gyda phobl eraill.

Datganiadau difyr – O ‘ferched y SRG’ i’n ‘traddodiad gwerin ac eisteddfodau bach’

Rhai datganiadau difyr …

Dw i’n hoffi cerddoriaeth – o seiniau gwerin i seiniau  clasurol, gwlad ac offerynnol … fe allwn i barhau â’r rhestr am byth. Ond rhag i mi eich diflasu, mi adawai’r gweddill i’ch dychymyg! Mae wedi bod yn fraint cyfweld yr holl gerddorion sydd wedi cyfrannu at y blog hyd yma ac mae llawer iawn o’r ymatebion wedi bod yn ddifyr (yn fy marn i o leiaf!)  Rhai wedi fy synnu, eraill wedi gwneud i mi wenu neu feddwl mwy am bethau.

Ond, nid am mod i’n ‘hoffi’ cerddoriaeth yn unig y dechreuais i’r blog fis Ionawr eleni. Yn ogystal â bod eisiau nodi cyfraniad unigolion i’r byd cerddoriaeth yng Nghymru – roeddwn i hefyd  am i’r platfform ddweud rhywbeth  amgenach am yr hyn sy’n digwydd yn gerddorol yng Nghymru ar hyn o bryd. Ro’ ni hefyd eisiau bwrw goleuni ar farn  unigolion am y sin gerddoriaeth a’r prif heriau sy’n eu hwynebu nhw fel unigolion.

Dyma rai datganiadau difyr o gyfweliadau ar y blog. Maen nhw’i gyd yn dweud rhywbeth amgenach am y sin gerddoriaeth yng Nghymru. Rhybudd rhagblaen mai pytiau yn unig o’r cyfweliadau sydd isod – i ddarllen y  cyfweliadau’n llawn ac i ddeall y dyfyniadau yn eu cyd-destun (hynny wastad yn syniad da!) cliciwch ar linciau’r cyfweliadau .

Jazz, Rag a Gwerin – Dylan Cernyw 

Wrth deithio o gwmpas yn perfformio fel telynor yng Nghymru a dros y ffîn – un o’r pethau dw i’n glywed yn aml yw  “Doeddwn i ddim yn  gwybod fod y delyn yn gallu gwneud hynny – mae’n braf cael clywed hyn”, sef Jazz, Rag a Gwerin. Mi fyddai’n braf cael mwy o bethe fel hyn ar ein Radio Cenedlaethol a theledu. Yn aml iawn yr un peth sy’n cael ei chwarae dro ar ôl tro ar y rhaglenni hyn.  Mae angen dangos ein talent ifanc offerynnol, gwerin a’n cantorion ifanc i bawb.

Sion Goronwy  – Eisteddfodau bach/lleol

Mae rhywun yn dod yn fwy ymwybodol o gystadleuwyr y dyddiau yma sydd ond yn cystadlu yn yr Eisteddfodau Cenedlaethol heb fynd ar gyfyl rhai o’r Eisteddfodau lleol, camgymeriad yw hyn yn fy nhyb i, mae angen profiad o feirniadeth a bod o flaen cynulleidfa yn yr eisteddfodau yma cyn mentro ar y llwyfannau cenedlaethol!

Sian James – Ein ‘traddodiad gwerin’

 Dwi’n teimlo’n gryf ein bod ni fel Cymry wedi teimlo braidd yn ddi-hyder ynglyn â’n traddodiad gwerin, yn sgil llwyddiant y diwydiant yn Iwerddon a’r Alban. Mae’n bryd i ni ysgwyd y rhagfarn hwnnw a sylweddoli bod cystal traddodiad gynnon ni yma yng Nghymru â gwledydd eraill, a lledu’r gair tu hwnt i Gymru! Mae’r potenshial i greu diwydiant iach yng Nghymru o fewn y genre yn bosib – rhaid marchnata’r cyfoeth yma dramor, a hynny er budd ein hunain!

Nia Medi  – Merched a’r SRG 

Ma’ na ddiffyg merched yn gyffredinol ar y sin hefyd o ran labeli, cynhyrchwyr, trefnwyr, DJ’s a hyrwyddwyr. Ma’r mwyafrif yn ddynion ond nid bai’r dynion yw hynny – does dim byd yn stopio merched rhag bod yn pro-active!

Fflur Dafydd – Gwyl y Gelli

Er bod nifer o Gymry yn dueddol o ystyried y Gelli fel gŵyl Seisnig efallai – dwi’n meddwl ei bod hi’n bwysicach i ni ei gweld hi fel gŵyl rhyngwladol sy’n digwydd bod yng Nghymru – a’n bod ni yn gallu elwa ohoni a bod yn rhan o leisiau’r byd.

Rhai ffefrynau cerddorol diweddar …

Dyma rai o’r cerddorion ‘dw i ‘di mwynhau yn ddiweddar. Mae ‘na ambell i ddarganfyddiad newydd yma – hynny wastad yn deimlad cyffrous gan bod cerddoriaeth yn medru dod yn rhan o’n ‘profiad’ ni fel unigolion – yn arbennig os yw’r gwaith yn taro tant ac yn creu argraff.

Alys Williams

Fe swynodd Alys Williams holl feirniaid The Voice UK yn ei chlyweliad diweddar ar y gyfres deledu BBC. Gwych oedd gweld Cymru a gweddill gwledydd Prydain yn cael mwynhau ei thalent! Mae ganddi lais arbennig ac mae canu’n angerddol yn ymddangos mor rhwydd iddi! Fel ‘na ma’ hi gyda’r cantorion a’r offerynwyr gorau,  mae’n debyg –  dim ond nhw sy’n llwyddo gwneud i wyrthiau cerddorol edrych yn hollol rhwydd. Hefyd, dw i’n caru clywed ei hacen lyfli! Pob hwyl i Alys – ‘dw i’n gwybod mae iddi hi y bydda i yn bwrw fy mhleidlais! Mi fydd ‘na gynhyrchydd lwcus iawn yn rhywle ar ddiwedd cyfres The Voice!

Pan o’n i’n fach  – Blodau Gwylltion

Ges i’r fraint yn ddiweddar o gyfweld Manon Steffan Ros am Blodau Gwylltion a mwynhau yn fawr!  Mae’n son  yn y cyfweliad am yr hyn sy’n ei hysbrydoli i greu cerddoriaeth, ei dylanwadau cerddorol ac hefyd am gefndir ‘Pan o’n i’n fach’ .

Mae’r alawon telynegol yn hyfryd a naws y sain yn unigryw. Falch iawn i mi ddarganfod ei cherddoriaeth a deall bod cynlluniau ar y gweill i recordio sesiwn C2 yn y dyfodol agos. Edrych ‘mlaen i ddilyn hynt a datblygiad Blodau Gwylltion.

Hide behind you – Huw M

Datganiad cerddorol bendigedig gan Huw M. Alawon syml wedi’u priodi’n urddasol gyda harmoniau hyfryd a’r arddull yn hamddenol a naturiolaidd. Mae gwirionedd i’r hen ddweud fod symylrwydd yn effeithiol! Hefyd, does dim rhaid i gân fod yn hir i ddweud rhywbeth o bwys, i wneud datganiad  ac i aros yn y cof – mae’r gân hon yn enghraifft berffaith o hynny.

Week of Pines – Georgia Ruth

Mae gwrando ar Week of Pines gan Georgia Ruth yn brofiad cerddorol atmosfferig hyfryd a’r  gwaith fideo yn drawiadol. Mae’r sain yn gynnes ac mae synnwyr tawelwch i’r gerddoriaeth. ‘Dw i’n teimlo mod i’n profi pytiau  o daith arbennig wrth wrando arni. Ar 20 Mai bydd Georgia Ruth yn rhyddhau ei halbwm gyntaf, Week of Pines ar label Gwymon. Mae’n debyg i’r casgliad gael ei recordio dros gyfnod o chwe diwrnod ym mis Awst y llynedd gyda’r cynhyrchydd David Wrench. ‘Dw i’n edrych mlaen i wrando ar yr albwm!

Dawel Ddisgyn – Gareth Bonello

Mae rhywbeth hudolus o werinol am y gân hon gan Gareth Bonello. Mae Sian James wedi recordio trefniant hyfryd ohoni hefyd ar ei chryno ddisg diweddaraf ‘Cymun’. Dw i’n meddwl bod yr  offerynnau yn gweithio’n arbennig o dda gyda’i gilydd yma ac yn creu naws llawn awyrgylch. Dw i’n edrych ‘mlaen i gyhoeddi cyfweliad gyda Gareth Bonello ar y blog yn fuan.

Sgwrs gyda Georgia Ruth, C2 BBC Radio Cymru

Sgwrs hyfryd gyda Georgia Ruth am gerddoriaeth glasurol, blogio a chreu cerddoriaeth

Gwefan BBC Radio Cymru, C2 - Georgia Ruth

Gwefan BBC Radio Cymru, C2 – Georgia Ruth (Gwrando eto)

Wnes i fwynhau sgwrsio gyda Georgia Ruth yn ddiweddar (28.03.2013 – linc isod) am y blog hwn, fy nghyfweliadau diweddaraf, cerddoriaeth glasurol a cherddoriaeth yng Nghymru.

Hyfryd hefyd oedd deall ganddi ein bod wedi rhannu llwyfan yn ferched ifanc yng Ngwyl Ryngwladol Llangollen, dros 10 mlynedd yn ôl – Georgia ar y delyn a finna ar y piano (cystadleuaeth offerynol) Rhyfedd sut mae llwybrau unigolion yn croesi. Wyddwn i ddim ar y pryd i ba gyfeiriad y byddai bywyd yn fy arwain. Pwy feddylia y byddwn yn cael cyfle i siarad am gerddoriaeth gyda Georgia dros 10 mlynedd yn ddiweddarach ar C2! Roedd arddull cyfweld Georgia yn hyfryd, sgyrsiol a phersonol. Mi gododd bwyntiau difyr iawn gan lywio a datblygu sgwrs unigryw am gerddoriaeth, blogio a chreu cerddoriaeth.

Ges i hefyd gyfle  i ddewis traciau gan gerddorion a chyfansoddwyr sy’n fy ysbrydoli (dewisiadau isod). ‘Dw i’n egluro pam ddewisais i’r darnau hyn yn ystod y sgwrs.

Breuddwydio, Lleuwen 

Gweld Sêr, Siân James 

Prelude in G minor, Op. 23, No. 5 – Sergei Rachmaninoff

Dyma linc i’r rhaglen – gyda diolch i Georgia Ruth a chriw C2 -BBC Radio Cymru (Sgwrs yn cychwyn tua awr i mewn 1:10:00)

http://www.bbc.co.uk/programmes/b01rgjqs

 

Siân James

Siân James

Siân James

Pryd ddechreuais di ganu, chwarae’r delyn a chyfansoddi? Beth oedd yr apêl? 

Yn ôl yr hanes roeddwn i’n hoff o ganu o oedran ifanc iawn a chefais fy ‘ngosod’ ar lwyfan eisteddfod leol gan fy mam yn dair oed! Yn ôl yr hanes mi fues i’n mwydro fy mam am wersi piano yn bump oed – hen biano honci-tonc a chanhwyllau brass arni! O’r diwedd mi drefnodd mam i mi gael gwersi efo Mrs Price – gwraig hyfryd o’r Foel yn Nyffryn Banw a fu’n dysgu cenedlaethau o blant yr ardal. Roedd yr awydd i greu miwsig yn ddwfn ynof i, ac unwaith i mi ddeall y cysyniad o gyfansoddi doedd na’m stop arnai wedyn a dweud y gwir!! Mae gen i hen faniwscript wedi melynu gyda dechreuad alaw fach i’r piano o’r enw Llyn y Grinwydden – alaw fach melancolig braidd i blentyn mor ifanc!! Ddechreuais mo’r delyn tan o’n i’n unarddeg – dwi’n amau mai mam oedd isio i mi ganu’r delyn – ac ar ôl cryn dipyn o safio pres mi brynodd fy rhieni delyn bedal i mi.’Angelica’ oedd enw’r delyn honno gan y gwneuthurwyr Salvi ac mi syrthies i mewn cariad dros fy mhen a nghlustie!!

Dylanwadau…

Y cyfansoddwr cyntaf dwi’n cofio cael fy nylanwadu  ganddo oedd Rachmaninoff. Roedd L.P. o rai o’i Preliwdiau a’r Consierto i biano yn C sharp minor yng nghasgliad fy rhieni ac es i’n reit ‘obsessed’ efo’r harmonis lysh sydd mor nodweddiadol o’i waith. Ar ôl darganfod y blŵs mi fues i’n gwrando lot fawr ar ganu Nina Simone. Mi gefais fy hudo gan y ffordd y byddai’n mynegi cân mewn ffordd mor amrwd ag onest, a’r ffordd dihafal roedd hi’n cyfeilio iddi hi’i hun ar y piano. Drwy wrando ar ei chanu hi mi ges i fy mhrofiad cyntaf o glywed canntores yn agor ei chalon go iawn yn ei chanu – nid jest actio’r emosiwn oedd hi ond ei deimlo fo i’r byw. Dyna ysbrydoliaeth!

Cyflwr canu gwerin yng Nghymru heddiw…

Mae gen i deimlad da iawn ynglyn â chyflwr canu gwerin yng Nghymru ar y funud – does dim dwywaith bod proffeil cerddoriaeth gwerin wedi codi’n aruthrol yn ystod y pum mlynedd diwethaf diolch i fudiadau megis Trac ac agwedd mwy positif o fewn Cyngor y Celfyddydau. Mae ‘na deimlad reit gyffrous yn yr awyr ar y funud yn enwedig ymysg yr ifanc a mae hynny yn rhoi lot fawr o obaith i mi!

Wrth gwrs mae canu gwerin wedi bod yno erioed – dyma wir gerddoriaeth ‘y bobol’ yn fy marn i, yn delio gyda phob agwedd o’n bywydau cymhleth: o enedigaeth i farwolaeth ynghyd â’r holl ddigwyddiadau yn y canol! Dyma un o’r rhesymau pam mae cerddoriaeth gwerin yn golygu cymaint i mi – does dim pyncie ‘off limits’ fel petai – dim swildod ynglyn â thrin a thrafod y pynciau mawr megis cariad, casineb, anffyddlondeb, ofn, obsesiynau, bywyd tu hwnt i’r bedd, a hynny i gyd yn aml gyda ddôs go hegar o hiwmor. Dwi’n teimlo’n gryf ein bod ni fel Cymry wedi teimlo braidd yn ddi-hyder ynglyn â’n traddodiad gwerin, yn sgil llwyddiant y diwydiant yn Iwerddon a’r Alban. Mae’n bryd i ni ysgwyd y rhagfarn hwnnw a sylweddoli bod cystal traddodiad gynnon ni yma yng Nghymru â gwledydd eraill, a lledu’r gair tu hwnt i Gymru! Mae’r potenshial i greu diwydiant iach yng Nghymru o fewn y genre yn bosib – rhaid marchnata’r cyfoeth yma dramor, a hynny er budd ein hunain!

SianJames4

Wnaeth athro neu athrawes greu argraff arbennig arnat ti? 

Un o’r dylanwadau mwyaf arnaf yn fy ieuenctid oedd fy athrawes telyn Ffranses Môn Jones. Hi anogodd fi i ganu i gyfeiliant y delyn – rhywbeth y bu hithau’n gwneud gydol ei gyrfa. Drwyddi hi hefyd y cefais fy mhrofiadau cyntaf o ganu mewn cyngherddau yn hytrach na chystadlu mewn eisteddfodau. Roeddwn i’n rhan o driawd telyn gyda Ffranses ac un o nghyfoedion yn yr ysgol sef Ieuan Jones sydd bellach yn diwtor ar y delyn yn y Royal Academy yn Llundain. Fuon ni’n cynnal cyngherddau hyd a lled Cymru a Lloegr am sawl blwyddyn ac roedd cael fy annog i gyflwyno fy nghaneuon o flaen cynulleidfa yn brofiad amhrisiadwy i lodes ifanc swil pedair ar ddeg! Dipyn o fedydd tân ond waw!.. am brofiad!

Ar yr ochor cyfansoddi does dim dwywaith bod yr Athro William Mathias wedi cael cryn argraff arnai yn y coleg ym Mangor lle fues i’n astudio. Cymeriad annwyl ac ysbrydoledig iawn!

Beth wnaeth dy ysbrydoli i greu CD Cymun?

Ffrwyth llafur cerddorol dros gyfnod o bum mlynedd yw Cymun: ambell brosiect bach diddorol ar gyfer radio a theledu ynghyd a threfniannau newydd o ganeuon gwerin a chaneuon gwreiddiol y bum i’n gweithio arnyn nhw ar gyfer cyngherddau. Gan fod y cyfnod ers yr albym ddwythaf (Y ferch o Bedlam) wedi bod mor hir, dwi’m teimlo bod y caneuon wedi cael amser i setlo rhywsut, felly o ran fy nheimlad i tuag at yr albym – dwi’n teimlo’n hapusach gyda hon na fues i efo unrhyw beth ers talwm iawn a dweud y gwir. Mae’r profiadau personol a gefais yn ystod y blynyddoedd ddwytha hefyd wedi cyfrannu at ddwysder yr albym; ond i mi, mae hynny’n beth iach, a bu’r broses o greu yn un iach a chathartig. Dwi’n teimlo ei bod hi’n gyfanwaith reit ‘healing’ i mi ac wedi atgyfnerthu rhywfaint ar fy hyder creadigol  …..ha!….tydi’r ‘creative types’ ‘ma yn hen bethe simsan dwch!! Dwi’n gobeithio hefyd bod yr agwedd honno yn medru bod o gymorth i eraill yn ogystal, gan mod i wedi bod yn gredwr mawr yn nerth cerddoriaeth i iachau ers blynyddoedd lawer.