Iselder – chwalu’r tawelwch byddarol

Iselder – Chwalu’r tawelwch byddarol
Cyhoeddwyd Mai 13, 2014 gan Malan Wilkinson. Dim sylw GOLWG360
Tagiau: Iselder: Un Cam ar y Tro, Malan Wilkinson, S4/C

Malan Wilkinson

Malan Wilkinson sy’n rhannu ei phrofiad am iselder…

Dydd Iau, i gyd-fynd ag wythnos Iechyd Meddwl S4C fe fydda i’n cyfrannu at raglen Iselder: Un Cam ar y Tro.

Roedd siarad ar y rhaglen yn gyfle i mi geisio chwalu stigma a rhannu fy mhrofiad. Bwgan hyll yw iselder. Mae’n effeithio un ym mhob pedwar o’r boblogaeth. Ac eto, mae yna ddirgelwch mawr amdano a’i effeithiau ar fywydau unigolion. Mae’r tawelwch sy’n amgylchynu iechyd meddwl yn dawelwch byddarol.

Fis Medi diwethaf, fe wnes i ddioddef episod dwys o iselder. Fe wyddwn i wrth fynd i’r gwaith un bore ddechrau Hydref bod rhaid i mi weld meddyg y diwrnod hwnnw neu golli’r frwydr i oroesi fyddwn i.

Y diwrnod hwnnw, yn dilyn sgwrs gyda fy therapydd gwybyddol yn y feddygfa leol, fe ges i’r gwely olaf yn uned iechyd meddwl Hergest, Ysbyty Gwynedd, Bangor. Roeddwn i yno yn derbyn gofal dwys am dri mis gan staff oedd yn ceisio f’atal rhag terfynu fy mywyd fy hun. Peth erchyll yw iselder pan fo’i grafangau yn gafael.

Deimlais i erioed ofn fel teimlais i’r noson gyntaf honno yn Hergest pan oeddwn i’n eistedd ar wely fy ystafell sengl. Roedd gen i lwyth o gwestiynau a dim atebion. Be’ oeddwn i’n dda yno? Pwy oedd fy nghyd-gleifion? Pa mor hir fyddwn i yno? Oedd y bennod hon yn nodi dechrau’r diwedd i mi ynteu ddechrau’r broses wella?

Brwydr

Roedd fy nghyfnod i yn Hergest yn gyfnod tu hwnt o anodd. Roedd yr awydd dwys oedd gen i derfynu fy mywyd fy hun yn gwneud pob diwrnod yn frwydr heb ei hail. Roeddwn i hefyd yn wynebu heriau ar ôl torri lawr yn emosiynol a seicolegol. Roeddwn i wedi dod i gredu pethau ddigon rhyfedd, fel bod sebon yr uned yn adweithio gyda meddyginiaethau gwahanol gleifion i gadw rhai yn gaeth i’r uned am gyfnodau hirach. Roedd meddyliau cyffredin wedi colli eu siâp a’r cyfan yn fy ngorfodi i gwffio brwydrau dyddiol dwys.

Fe dreuliais i dri mis gyda chleifion oedd yn dioddef pob math o anhwylderau meddyliol fel anhwylder meddwl y ddau begwn, iselder a Schizophrenia. Roeddwn i’n gweld yr unig seicolegydd Cymraeg i oedolion yng Ngogledd Cymru ac yn gweithio gyda seiciatrydd hefyd.

Chwalu’r stigma

Un o’r sialensiau mwyaf am anhwylderau meddyliol yw eu bod yn gallu effeithio ar fywydau cleifion am gyfnodau eithaf hir. Gall effeithio ar allu person i fyw bywyd cyffredin a gweithio. Roedd ambell glaf yn gleifion tymhorol oedd yn derbyn gofal am episodau o anhwylderau oedd yn eu heffeithio yn eithaf cyson. Roedd cleifion eraill, fel fi, yn newydd i’r system a heb brofiad blaenorol o iselder. Ond, sut oedd mynd ati i geisio dechrau chwalu’r stigma ynghylch iechyd meddwl?

Fe ddechreuais i geisio chwalu’r tawelwch drwy drydar pytiau achlysurol am fy mhrofiad yn yr uned a’r hyn yr oeddwn i yn ei wneud yn ddyddiol. Roedd yr ymateb a’r gefnogaeth gan y cyhoedd yn anhygoel. Cefais lawer un yn gyrru negeseuon o gefnogaeth ataf ac yn son ei bod yn braf darllen yn agored am brofiadau iechyd meddwl. Cefais negeseuon gan unigolion oedd wedi dioddef eu hunain hefyd, ond oedd wedi methu siarad am y peth yn agored. Roedd derbyn y fath ymateb ar gyfnod mor dywyll yn fy mywyd yn hynod galonnog.

Drwy gydol fy amser yn uned Hergest dysgais mor bwysig oedd siarad a rhannu straeon, nid yn unig drwy drydar – ond siarad gyda ffrindiau, teulu, cyd-gleifion a staff hefyd. Mae gan bobl a’u geiriau allu arbennig, i godi pobl eraill pan fo’r tywyllwch mawr yn eu trechu. Ond i hynny ddigwydd, mae’n rhaid i unigolion fod yn agored. Yn barod i siarad. Mae siarad yn codi ymwybyddiaeth am iechyd meddwl mewn ffordd sydd nid yn unig yn llesol i gymdeithas ond i fywydau unigolion.

Braf gweld S4C yr wythnos hon yn mynd ati i chwalu’r tawelwch byddarol hwnnw.

Bydd Iselder: Un Cam ar y Tro yn cael ei darlledu nos Iau am 9.30yh ar S4C.

 

Advertisements

Cam yn Nes at Gyfartaledd

Cyhoeddwyd yng nghylchgrawn BARN fis Mawrth, 2013

http://www.cylchgrawnbarn.com

Priodasau Cyfartal: Cam yn Nes at Gyfartaledd PDF Argraffu Ebost
Malan Vaughan Wilkinson sy’n croesawu’r bleidlais ddiweddar yn Nhy’r Cyffredin dros fesur i ganiatáu i bobl o’r un rhyw briodi.Bwystfileiddiwch, gweithredu’n ‘annaturiol’, priodi mwy nag un wraig, camdrin plant ac israddio sefydliad priodas. Dyma rai o’r cysyniadau a chymariaethau eithafol sydd wedi’u defnyddio gan wrthwynebwyr yng Nghymru i gyfiawnhau gwrthod y Mesur ar Briodasau i Gyplau o’r un Rhyw yn ystod y blynyddoedd diwethaf. Er gwaethaf y dadleuon deinosoraidd hyn, roedd y bleidlais gyntaf ar y mesur yn Nhy’r Cyffredin yn ddiweddar yn llwyddiant ysgubol o safbwynt cyplau hoyw.Roedd canlyniad pleidlais yr Aelodau Seneddol ddechrau fis Chwefror yn gam hanesyddol pwysig tuag at sicrhau cyfartaledd i gyplau hoyw. Roedd y fuddugoliaeth yn un gyfforddus gyda’r mwyafrif yn pleidleisio o blaid y mesur (400 i 175). Fodd bynnag, mae disgwyl i’r craffu ar y mesur fod yn fanwl a thaer ac nid ar chwarae bach y caiff sêl bendith Ty’r Arglwyddi fis Mai.

Os daw’r mesur yn ddeddf, bydd yn caniatáu i gyplau o’r un rhyw briodi mewn seremonïau sifil a rhai crefyddol, gyda chaniatâd sefydliadau crefyddol. Bydd hefyd yn caniatáu i gyplau sydd eisoes wedi uno drwy bartneriaeth sifil briodi.

Yn dilyn y bleidlais yn Nhy’r Cyffredin, disgrifiodd y gwleidydd Tim Loughton amseru’r bleidlais fel ‘rhwystr anghyfleus’. Roedd o’r farn fod pethau pwysicach i’w cyflawni’n wleidyddol na mesur fel hwn. Siom oedd clywed y fath safbwynt. Efallai wir mai ‘rhwystr anghyfleus’ yw mesur o’r fath i wleidyddion fel Loughton, ond i gyplau hoyw ar hyd a lled y wlad byddai deddf o’r fath yn caniatáu iddyn nhw fyw eu bywydau gan fwynhau yr un hawliau â chyplau heterorywiol.

Trueni hefyd oedd deall bod yr wyth aelod Ceidwadol o Gymru wedi pleidleisio yn erbyn y mesur – prawf pellach fod y bleidlais wedi creu rhwyg ddofn a chwerw ym mhlaid Cameron. Mae rhywbeth gwrthun ynglyn â gwleidyddion sydd wedi priodi eu hunain yn gwadu’r hawl i gyplau eraill briodi a hynny ar sail eu rhywioldeb. Mae’r fath safonau dwbl yn amlygu diffyg cyfartaledd a statws israddol cyplau hoyw yn ein cymdeithas heddiw.

Yn sgil y trafodaethau diweddar, mae llawer un wedi disgrifio’r ddeddf arfaethedig fel mesur ‘dadleuol’. Wn i ddim beth sy’n ddadleuol mewn ceisio cyfartaledd. Nid pleidlais am freintiau arbennig yw’r bleidlais hon, ond pleidlais am gyfartaledd. Mesur yw hwn i sicrhau bod cyplau o’r un rhyw yn cael priodi gerbron Duw os ydyn nhw’n mynnu, fel y mae cyplau heterorywiol eisoes yn ei wneud heb feddwl ddwywaith.

Mae’r bleidlais yn Nhy’r Cyffredin wedi profi un peth – bod mwyafrif gwleidyddion yr oes oleuedig hon yn barod i symud ymlaen, i ddathlu amrywiaeth, i gynnig cyfleoedd cyfartal ac i beidio gwahaniaethu ar sail rhywioldeb. Mae’n anghyfreithlon gwahaniaethu ar sail hil – pam felly y mae rhai’n teimlo bod parhau i wahaniaethu ar sail rhywioldeb yn dderbyniol? Mae’n hen bryd i ni ffarwelio â’n deinosoriaid a’u gadael yn nhywyllwch eu hogofâu cyntefig i ymdrybaeddu yn eu theorïau homoffobaidd.

Profiad rhyngwladol yn hwb i gerddorion Cymru

Cyhoeddwyd ar www.Golwg360.com  Mai 2, 2010 gan Malan Wilkinson

Malan Wilkinson sy’n dweud bod cerddorion Cymru yn elwa ar fynd allan i’r byd, a chroesawu’r byd i Gymru…

Rydan ni ar drothwy prif wyliau’r calendr cerdd yng Nghymru’r haf hwn, sef Eisteddfod yr Urdd fis nesaf, Eisteddfod Gydwladol Llangollen wedyn ac Eisteddfod Genedlaethol Cymru fis Awst.

Ond, mae dwy gamp gerddorol arall wedi creu argraff arna’ i yn ystod y mis a’r rheiny’n rhoi cyfle i’r Cymry godi eu gêm wrth herio cerddorion o’r tu allan i’n gwlad.

Y cyntaf yw llwyddiant Band Pres Hŷn Cylch Ieuenctid Gwynedd a Môn yn ennill prif deitl Pencampwyr Bandiau Pres Ieuenctid Prydain.

Fe wnaeth y band pres, dan arweiniad Gwyn Evans  a thiwtoriaid eraill gyrraedd brig  uwch adran y bencampwriaeth yn Ysgol Gerdd y  Royal Northen College of Music ym Manceinion.

Hefyd, dau o brif chwaraewyr cornet soprano’r band, Owen Pickering o Lanllechid a Graham Bushel o Lanfairpwll, a enillodd wobrau chwaraewyr mwyaf addawol yr adran.

Mae’n galonnog gweld cerddorion o Gymru’n mentro tu allan i’r wlad ac yn llwyddo, gan ennill ymwybyddiaeth ehangach yn y byd cerddorol.

“Mae rhywun yn gweithio yn ei ardal ei hun yng Nghymru ond ddim yn sylweddpoli beth ydi’r safon nes mynd allan o Gymru i gystadlu,” meddai Gwyn Evans, yr arweinydd.

Wrth gwrs nid pawb sy’n mentro y tu allan i Gymru’n ‘llwyddiannus’ ac yn haeddu ‘clod’. Ond, mi rydw i, fel Gwyn Evans yn credu bod cerddorion ifanc yn cael gwell syniad beth yw’r safon wrth gystadlu yn erbyn y gorau o lefydd eraill.

‘Dw i hefyd yn credu bod amrywiaeth o brofiadau perfformio ar lefel cenedlaethol, prydeinig a rhyngwladol yn creu cerddorion mwy hyddysg a phrofiadol.

Mae Band Pres Hŷn Cylch Ieuenctid Gwynedd a Môn yn enghraifft o fand pres safonol o Gymru yn disgleirio ar lwyfan Prydeinig.

 

Gŵyl Delynau Ryngwladol Cymru

Yr ail ddigwyddiad cerddorol i greu argraff arna i oedd Gŵyl Delynau Ryngwladol Cymru, ar 4 Ebrill hyd 10fed yn y Galeri, Caernarfon.

Roedd telynorion ifanc o Gymru yn cynnwys Hannah Stone, Benjamin Creighton Griffiths, Anne Denholm, Elen Hydref a Glain Dafydd yn rhan o’r ŵyl.

Roedd eu cyfraniad a’u llwyddiant yn amlwg ar lwyfan ryngwladol yr ŵyl wrth iddyn nhw gystadlu yn erbyn ymgeiswyr o Rwsia, Groeg, Lloegr, Lithwania, Yr Eidal, Singapore, Hwngari a’r Iseldiroedd.

Does dim amheuaeth gen i fod traddodiad eisteddfodol cyfoethog yng Nghymru. Ond mae profiad mewn gŵyl fel hon yn hanfodol i unrhyw delynor ifanc sydd â’i fryd ar lwyddo.

Gwahanol

Mae fformat y cystadlu a pheth o’r gofynion yn wahanol i’r drefn eisteddfod arferol yng Nghymru.

Mae’n orfodol perfformio  darnau prawf arbennig a phaneli sy’n beirniadu’r amrywiol gystadlaethau. Efallai bod hyn yn sbarduno’r cerddor i feddwl am y broses o baratoi rhaglen mewn ffordd wahanol gan ganolbwyntio ar fwy na dau ddarn penodol yn unig.

Mae’r ŵyl hefyd yn cynnig cyfle i bobol ifanc gyfarfod ymgeiswyr eraill o bedwar ban byd a rhannu profiadau.

Ond, efallai mai un o’r prif resymau yr ydw i’n hoff o’r ŵyl hon yw ei bod wedi creu llwyfan safonol  i feithrin traddodiad sy’n bwysig i Gymru – ar lefel ryngwladol.

Er bod Cymry wedi mentro i Fanceinion yn y digwyddiad cyntaf a’r byd wedi dod i Gymru yn yr ail – mae un peth yn glir, mae presenoldeb cenhedlaeth ifanc cerddorion ‘fory yn amlwg yng Nghymru a thu hwnt.

Pianyddion yn ‘cadw’n agos at waith Chopin’


Cyhoeddwyd ar http://www.Golwg360.com ar 03/03.2010 

 

Mae digon o bianyddion blaenllaw yn cadw at ‘air y cyfansoddwr’ meddai un o berfformwyr mwyaf disglair Cymru am waith Chopin.

Dydd Llun dywedodd Angela Lear, sy’n arbenigo yng ngwaith Chopin, wrth Golwg360 ei bod yn pryderu bod rhannau o waith Chopin yn cael “ei ailgyfansoddi”.

Dywedodd bod golygyddion a phianyddion yn gwneud hynny er mwyn “hwyluso’r gofynion technegol eithafol mae’r cyfansoddwr yn ei roi ar berfformwyr.”

Ond dywedodd Cymro byd enwog arall ym myd y piano, Iwan Llewelyn-Jones, wrth Golwg 360 nad oedd pianyddion yn gwyro o fwriad gwreiddiol Chopin.

Roedd pianyddion yn dathlu pen-blwydd Chopin yn 200 oed dydd Llun.

“Mae sawl copi o’r gwaith gwreiddiol ar gael a digon o bianyddion blaenllaw y byd proffesiynol yn cymryd gofal i gadw at ‘air y cyfansoddwr’ wrth astudio a pherfformio gweithiau Chopin,” meddai.

“Mae Chopin yn dal mor boblogaidd ac erioed ac mae sawl argraffiad o’i waith ar gael,” meddai’r pianydd.

“Ydi, mae rhai golygyddion wedi ymateb i’r alwad i symleiddio’r cynnwys ac mae hyn yn gallu dibrisio’r gweithiau gwreiddiol. Yn anffodus, dyna’r gost o fod yn enwog – pawb eisiau tamaid!”

Chopin a’r “Cymry” 

Wrth ddathlu daucanmlwyddiant y cyfansoddwr y mis hwn, dywedodd y pianydd fod “pawb yn mwynhau gweld enw Chopin’ ar raglen” cyn ychwanegu:

“Mae ei Nosganau yn ffefrynnau gan eu bod fel ‘Caneuon heb Eiriau’, alawon gyda chyfeiliant – a phwy well i werthfawrogi alaw hyfryd na’r Cymry!

“Roedd Chopin yn gerddor arbennig, a ‘one off’ – mwy neu lai yn hunan ddysgedig fel pianydd a chyfansoddwr, fe lwyddodd i greu iaith gerddorol newydd a phersonol.

“Mae cyfoedion Chopin (ei ddisgyblion a’i ffrindiau) wedi gadael adroddiadau personol o sut berson oedd Chopin, beth oedd ei feddyliau am gerddoriaeth a’i ymateb i berfformiadau.

“Digon i gnoi cil drosto a digon i gadw’r drafodaeth i fynd am flynyddoedd i ddod!” meddai Iwan Llewelyn-Jones.

 

Malan Wilkinson

‘Peidiwch â difetha gweithiau Chopin’

Cyhoeddwyd ar http://www.Golwg360.com 28.02.2010

 

A hithau’n 200 mlynedd ers geni’r cyfansoddwr Frédéric Chopin, mae awdurdod ar ei weithiau’n rhybuddio yn erbyn ‘ail-gyfansoddi’ ei gerddoriaeth.

Pryder yr ysgolhaig Angela Lear, sy’n ddehonglydd byd-eang o waith Chopin, yw fod rhannau o’i waith yn cael “ei ail-gyfansoddi” gan olygyddion a phianyddion er mwyn “hwyluso’r gofynion technegol eithafol mae’r cyfansoddwr yn ei roi ar berfformwyr.”

“I wirioneddol ddathlu daucanmlwyddiant y cyfansoddwr mawr hwn, y ffordd orau i’w wasanaethu yw drwy herio unrhyw ail-gyfansoddid o’i gerddoriaeth odidog,” meddai Angela Lear o Essex sydd wedi astudio llawysgrifau gwreiddiol y cyfansoddwr.

“Mae gan y cyhoedd pob hawl i ddisgwyl clywed cerddoriaeth Chopin yn cael ei ail-greu gan berfformwyr – ond nid i glywed fersiynau llawn newidiadau personol wedi’u gwneud i’w sgoriau,” dywedodd.

Yn ôl yr arbenigwraig, mae cerddoriaeth piano Chopin wedi cadw ei boblogrwydd dros y blynyddoedd oherwydd bod ei waith yn “cyffwrdd calonnau ac eneidiau pobl ar draws y byd.”

Nid “plentyn ei amser”

Doedd Chopin ddim yn ystyried ei hun fel ‘plentyn ei amser’ mewn cyd-destun ‘Rhamantaidd’, yn ôl Angela Lear.

“Roedd yn parchu cerddoriaeth Mozart a Bach uwchlaw ei gyfoeswyr,” meddai wrth sôn am gerddoriaeth “cain” cyfansoddwr y mae’n ei ddisgrifio fel un “unigryw.”

“Mae cerddorion a phobl gyffredin yn rhannu eu gwerthfawrogiad o harddwch cain cerddoriaeth Chopin, o rythmau ‘lilt’ ei Mazurkas, i ysbryd gwladgarol ei Polonaises.”

Fe gafodd Frédéric François Chopin ei eni yn 1810 ym mhentref cyngerdd Sonatâu Zelazowa Wola i’r gorllewin o Warsaw. Roedd y pianydd ifanc yn cael ei ystyried fel athrylith ers pan oedd yn ddim o beth.

Mae gweithiau Piano Chopin yn gofyn am allu technegol perfformio arbennig. Yn ystod ei yrfa, fe wnaeth y cerddor a’r pianydd enwog gyfansoddi llawer o Sonatau, Mazurkas, hwyrganau, études lliwgar a phreliwdiau.

Malan Wilkinson